పావనములు హరిభక్తి వి
భావనములు సర్వ మంత్ర పరమ రహస్యో
ద్భావనములు గాయక నిక
రావనములు తాళ్ళపాక యన్నయ పదముల్

రంజనములు దుర్గుణ గణ
భంజనములు విమల కమల భవ జనక గుణా
సంజనములు సుజ్ఞాన థ
నాంజనములు తాళ్ళపాక యన్నయ పదముల్

అన్నమయ్య వేంకటేశ్వర ముద్రతో 32వేల శృంగార, ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనలను, ద్విపద రామాయణాన్ని, సంస్కృత సంకీర్తన లక్షణం, సంస్కృత వేంకటాద్రి మహాత్య్మం, శృంగార మంజరి మరియు పన్నెండు శతకాలను రచించాడు. ఇందు శ్రీవేంకటేశ్వర శతకం, 12వేల సంకీర్తనలు, వేంకటాద్రి మహాత్మ్యం మాత్రమే లభ్యమయ్యాయి.

తన కీర్తనలతో భక్తులకు పుష్కరిణీ స్నాన సౌభాగ్యాన్ని అందించి ముక్తిసాధనను, మోక్షసాధనను ప్రసాదించిన అన్నమయ్య భక్తకోటికి ఆచార్యుడై వేంకటేశుని పాదసేవను అందించాడు. కలిదోషాలను నివారించే, ఘనమైన పురాణసారాంశాన్ని తన కీర్తనలలో మేళవించి, హరిసంకీర్తనలతో హరిపాదపద్మాల వద్దకు మనను చేర్చిన అన్నమయ్య ధన్యుడు. ఆయన కీర్తనలే మనకు మోక్షప్రసాదకాలు.

ఈతఁడే ముక్తిదోవ యీతఁడే మాయాచార్య
డీతఁడు గలుగఁబట్టి ఇందరు బదికిరి

అంగఁవించెఁ దాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు
బంగారు వేంకటేశుపాదములందు
రంగుమీర శ్రీవేంకటరమణుని యలమేలు
మంగను యిద్దరిఁ బాడిమమ్ము గరుణించెను

నందకాంశ సంభూతుడైన అన్నమయ్య అహోబిల మఠాధిపతి ఆదివన్ శఠగోపయతి వద్ద అభ్యసించిన సకల వేదాంత రహస్యాలను తానే తుంబుర, నారదాదులై, పదకవితా పితామహుడై తన సంకీర్తనలలలో జొప్పించి మనకందించాడు. అన్నమయ్య రాసిన శతకాలన్నీ మనకు లభ్యంకాకపోయినా, శ్రీ వేంకటేశ్వర శతక మొక్కటి చాలు ఆయన సంకీర్తనలలో చొప్పించిన, మధుర ఆథ్యాత్మిక, భక్తిభావనలను ఆకళింపు చేసుకోవడానికి.

ఎట్టి హితోపదేశకుండెటువంటి దయాళువు
అట్టె తాళ్ళపాకన్నమాచార్యుడు

గడుసుందనపుమమ్ముఁ గడువివేకులఁజేసి
యిడుమ లెల్లాఁ బాపె నేగురుఁడు
నడుమనే యెన్నడుఁ గానని శ్రీ వెంకటనాథు
నడియాలముగ నిచ్చె నన్నమాచార్యుఁడు

అన్నమయ్య శతక సాహిత్యం పురాణ సన్నివేశాలకు, అలమేలుమంగ, శ్రీవేంకటేశ్వరులు ప్రణయాత్మకాలకు, మరియు మధురభక్తికి నెలవు.

ఇతడలమేలు మంగ విభుడీతడెవో కలశాబ్ధి కన్యకున్
సతతము జిత్తమిచ్చిన రసజ్ఞుడు ప్రాజ్ఞుడుసర్వవైభవో
న్నతుడు రమాపతి ప్రియుడు నందక శార్జధరుండటంచు ని
న్నతివలు మెచ్చిమెచ్చి కొనియాడుదు రెప్పుడు శ్రీ వేంకటేశ్వరా

తరుణ మహా నిధానమ సుధామయ కూప సమస్తవైభవా
భరణమ దేవదేవుని కృపామతి యో యలవేలుమంగ నీ
కరుణయ చాలు లోకములఁగాపఁగ నంచు మునీంద్రులున్ సురల్
నిరతి నుతించి మ్రొక్కుదురు నీప్రియాకాంతను వేంకటేశ్వరా

‘వేంకటేశ్వరా’ అని మకుటంతో సాగే ఈ శతకం పురాణ విశేషాలోపాటు, నాయికా, నాయకుల మధ్య సల్లాప, విరహ ప్రణయాన్ని వివరిస్తూ, అలిమేలుమంగా, వేంకటేశ్వరులు కలయిక జీవాత్మ,పరమాత్మల కలయికగా, భక్తులు, భగవంతుని చేరడానికి శోధించే భక్తిమార్గంగా వర్ణిస్తాడు. చివరకు శరణాగతితో, ‘అలిమేలుమంగ మమ్మేలిన తల్లి నీవిభునకించుక మాదెస చూపు’ మంటూ పార్థించాడు. అంతేకాక,

చొచ్చితిఁ దల్లి నీ మఱుఁగు సొంపుగ నీ కరుణాకటాక్ష మె
ట్లిచ్చెదొ నాక నేఁడు పరమహేశ్వరి యోయలమేలుమంగ నీ
మచ్చిక నంచు నీతరుణిమన్నన నే నిను గంటి నీకు నా
బచ్చెనమాట లేమిటికి బ్రాతివి చూడఁగ శ్రీవేంకటేశ్వరా

యోగ్యతలేని కష్టుఁడ నయోగ్యుఁడ నన్నిటఁజూడ గర్భని
రభాగ్యుఁడ నీ కృపామతికిఁ బ్రాప్తుఁడ నోయలమేలుమంగ నా
భాగ్యము నీకృపాగరిమఁ బ్రాప్యము కావు మటంచు సారె నీ
భాగ్యవతీ శిరోమణిని బ్రస్తుతిచేసెద వేంకటేశ్వరా

అమ్మకుఁ దాళ్ళపాకఘనుఁ డన్నఁడు పద్యశతంబు సెప్పెఁగో
కొమ్మని వాక్ర్పసూనములఁ గూరిమితో నలమేలుమంగకున్
నెమ్మది నీవు చేకొని యనేకయుగంబులు బ్రహ్మకల్పముల్
సమ్మద మంది వర్ధిలుము జవ్వనిలీలలు వేంకటేశ్వరా

అంటూ ‘వేంకటేశ్వరా’ అన్న మకుటంను చేర్చి అలమేల్మంగకు అశువుగా పద్యశతకాన్ని సమర్పించాడు.

సంగీత సాహిత్యాలతో వెల్లువిరిసిన కవిత వైభవం, సంస్కృతాంధ్రాలలోనే గాక, అచ్చ తెనుగు పలుకుబళ్లు, మధుర, వైరాగ్య భక్తితత్పరత, వేదాంత విజ్ఞానం సార్వజనికంగా, సార్వకాలత్మకంగా జనబాహుళ్యాన్ని అలరించింది. అట్టి అన్నమయ్య సంకీర్తనామృతాన్ని, తిరుమాలాచార్యుడు ఈ విధంగా ప్రస్తుతించాడు.

సురులకు నరులకు సొరిది వినవిన
అరుదు తాళ్లపాక అన్నమయ్య పదములు

దినముకొక్క సంకీర్తనము చొప్పున –
యోగమార్గంబున నొకకొన్ని బుధులు
రాగిల్ల శృంగార రసరీతిఁ గొన్ని
వైరాగ్య రచనలో వాసింప గొన్ని
సారసనేత్రుపై సంకీర్తనములు
సరసత్వమున దాళసముఖముల్ గాగ
పరమతంత్రములు ముప్పదిరెండువేలు

ఇలా యోగవైరాగ్య శృంగార మార్గములలో రచించిన 32వేల సంకీర్తనలను ‘ఒక్క సంకీర్తనే చాలు, ఒద్దికై మమ్ము రక్షించగా, తక్కినవి భండారాన దాచివుండనీ అన్నమయ్య పేర్కొన్నవిధంగా, రాగిరేకులపై చెక్కించిన తాళ్ళపాక వారి సాహిత్యం నేటికీ తిరుమలలో స్వామివారి సన్నిధిలో విమానప్రదక్షిణ మార్గంలో ‘తాళ్లపాకం అర’గా పిలవబడే ‘సంకీర్తనా భండారం’లో భద్రపర్చియున్నాయి. ఇదివరలో బ్రహ్మోత్సవాల సమయాల్లో, ‘కోడై తిరునాళ్లు’ అని పిలవబడే గ్రీష్మోత్సవాల సందర్భంలో, ఈ భాండారం వద్ద అఖండదీపారాధనలు, పూజానివేదనలు జరుగటంతోపాటు ‘సంకీర్తన అరళప్పాడు’ అనే పేరుతో సంకీర్తనా కార్యక్రమం నిర్వహించటంతోపాటు, నేటికీ ప్రతి సంవత్సరం ఉగాది మొదలు 40రోజులపాటు జరిగే నిత్యోత్సవంలో శ్రీ మలయప్పస్వామికి ఇచ్చట తాళ్లపాకవారి హారతి ఇస్తారు.

సంకీర్తనా భండారానికి ఎడమపక్కగా నుంచుని ఉన్న కీర్తనలను ఒక కంటితో కాపుకాస్తూ, మరొక కంటితో తదేకంగా సప్తగిరీశుని సంకీర్తనలతో అభిషేకిస్తున్న అన్నమయ్యను కుడివైపు నిలుచుండి చూస్తున్న చినతిరుమాలాచార్యుడు అబ్బురంతో చూడవయ్య ఏడుకొండలకు తన సంకీర్తనలతో పరమపదసోపానాలను నిర్మించి, భక్తులకు మోక్షమార్గాన్ని సులభతరం చేసిన అన్నమయ్యను,

సంకీర్తనలు చేసీ సారెఁ దాళ్ళపాక అన్నమయ్య
అంకెల నీ సన్నిధినే అదిగోనయ్యా
అంకించి నేవారివాఁడ నని దుష్టుండ నైనా నా
సంకె దీఱఁ గావవయ్య సర్వేశ్వరా

పాదాలం దున్నాఁడు తాళ్ళపాక అన్నమయ్య మీకు
ఆదరాన ముక్తుండై అదిగో వయ్య
ఈ దెస శ్రీవెంకటేశ యీసంబంధాననే నన్ను
నీదయ వెట్టి రక్షించు నెమ్మది భూరమణా

అంటూ భక్తులందరి తరపునా ఆ శ్రీనివాసునికి విన్నవించాడు.

అన్నమయ్య సంకీర్తనలే భక్తులకు తారకమంత్రములు, పారాయణ గ్రంధములు, సకలవేద శాస్త్రములు. చిత్తమే పాపము, చిత్తమే పుణ్యము, చిత్తమే మోక్షము అనే అద్వైతభావాన్ని తన సంకీర్తనలలో ప్రస్ఫుటంగా ప్రబోధించి, హృదయం వేంకటేశుని నెలవు, అంతరుంగుడును, ఆర్చావతారము అంతయు శ్రీవేంకటేశ్వరుడే అని చెప్పిన గురుడు, హరియవతారుడు అన్నమయ్య.

అప్పని వరప్రసాది అన్నమయ్యా
అప్పసము మాకె కలఁడన్నమయ్యా

అందమైన రాజానుజాచార్యమతమున
అందుకొని నిలిచినాఁ డన్నమయ్యా
విందువలె మాకును శ్రీవేంకటనాథుని నిచ్చె
అందరిలోఁ దాళ్లపాక అన్నమయ్యా

వర కవితాగుణ చతురత, లరుదారగఁ దాళ్ళపాక యన్నయ ధరలో
దిరు వేంకటాద్రిపతిపై, దొరకొని చెప్పఁగఁ బదము తుది పదమయ్యెన్

సౌమ్యశ్రీ రాళ్లభండి